Yanık Bakır
Yanık bakır; elektrik kablolarının dış izolasyonlarının ateşle veya yüksek sıcaklıkla yakılması sonucunda elde edilen, yüzeyi kararmış, oksitlenmiş ve bazen de yapısal bütünlüğü zarar görmüş bakır tellerden oluşan bir hurda bakır türüdür. Yakma işlemi sırasında kablo üzerindeki plastik, PVC ve diğer izolasyon malzemeleri yanarak uzaklaştırılır; geriye ise yüksek saflıkta fakat yüzeyi zarar görmüş bir bakır kalır.
Yanık bakır, geçmişte kablo geri dönüşümünde sıkça kullanılan bir yöntem sonucunda elde edilse de günümüzde hem çevresel etkileri hem de yasal kısıtlamalar nedeniyle kabul edilen bir yöntem olmaktan uzaklaşmıştır. Günümüz teknolojisiyle kablolar, yakılmadan; kırma, granülleme ve yoğunluk ayrıştırma yöntemleriyle çevreye zarar vermeden işlenebilmektedir.
Buna rağmen birçok söküm, tadilat ve kırsal toplama süreçlerinde yanık bakır hurdası piyasaya çıkmaya devam etmektedir.
Yanık Bakırın Kullanım Alanları
Her ne kadar yüzeyinde kararma ve oksitlenme bulunsa da yanık bakır geri dönüşüm sonrası yeniden kullanılabilir hale gelir. Saf bakır içeriği değişmediği için eritme ve rafinasyon süreçlerinden sonra çeşitli alanlarda değerlendirilir.
Elektrik ve Enerji Sistemleri
- Düşük ve orta akım bakır iletken üretimi
- Bakır çubuk, lama ve tel imalatı için hammadde
- Topraklama ekipmanlarında geri dönüştürülmüş bakır kullanımı
Endüstriyel Üretim ve Geri Dönüşüm Hatları
- Bakır külçe üretimi
- Yeniden elektrolitik saflaştırma işlemleri
- Kablo üretiminde geri dönüştürülmüş bakır katkısı
Elektronik ve Mekanik Uygulamalar
- Isı iletim elamanları
- Motor sarımı ve bobin üretimi (saflaştırma sonrası)
- Mekanik güç iletim parçaları
Yanık Bakırın Çevreye Verdiği Zararlar
Yanık bakır elde etmek amacıyla kablo yakılması, Türkiye’de yasal olarak yasaktır ve çevresel olarak son derece zararlıdır. Bu işlem sırasında:
Zehirli gazlar açığa çıkar (PVC, klor, dioksin).
Bu gazlar solunum yoluyla insanlara ve hayvanlara zarar verir; toprağa ve suya karışarak kalıcı kirlilik yaratır.
Atmosfere yoğun karbon salınımı olur.
Küresel ısınmayı artıran büyük miktarda CO₂ açığa çıkar.
Toprak yapısı bozulur ve tarım arazileri zarar görür.
Doğal yaşam ve ekosisteme uzun vadeli etki bırakır.
İzolasyon malzemeleri yandığında mikro toksik kalıntılar oluşur.
Bu kalıntılar yıllarca doğada çözünmeden kalabilir.
Bu nedenle gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de kablo yakarak bakır elde etmek ciddi cezai yaptırımlara tabidir.
Kablolar Artık Yakılmadan Ayrıştırılıyor – Modern Kırma & Granülleme Teknolojisi
Günümüzde kablo geri dönüşümü çevre dostu tekniklerle yapılır:
Kırma (Crusher) makineleri
Kablolar mekanik olarak parçalanır.
Granülleme (Granulator) sistemi
Bakır ve plastik ayrıştırılabilir granül boyutuna indirilir.
Yoğunluk/fan ayrıştırma teknolojisi
Bakır ile plastik arasında yoğunluk farkı kullanılarak ayrıştırma yapılır.
0% yakma – 0% zararlı gaz
Bu yöntemler hem çevre hem insan sağlığı için en güvenli ve en verimli yöntemdir.
Bu modern ayrıştırma yöntemleri sayesinde artık yanık bakır elde edilmesine gerek yoktur; tamamen kapalı devre, güvenli ve hızlı bir geri dönüşüm sağlanır.
Yanık Bakırın Değerini Etkileyen Kriterler
- Oksitlenme miktarı: Yüzey ne kadar yanık veya kararmışsa sınıfı o kadar düşer.
- Kalan izolasyon kalıntıları: Yanık kabloda plastik artıklarının kalması kaliteyi düşürür.
- Tel yapısı: İnce telli yanık bakırlar ve kalın damar yanık bakırlar farklı sınıflarda değerlendirilir.
- Temizlik oranı: Yabancı malzeme (çakıl, kül, toprak) oranı önemlidir.
- Yakılma derecesi: Tam yanmamış izolasyon parçaları kaliteyi etkiler.
Ahmetal’in Alımını Gerçekleştirdiği Yanık Bakır Türleri
- Yakılmış kablo tellerinden elde edilen yanık bakır
- Kırsal toplama bölgelerinden gelen kararmış bakır
- İnce ve kalın damar yanık bakır çeşitleri
- Plastik kalıntılı yanık bakır
- Söküm alanlarından çıkan yanmış bakır teller
